GROENHEIDE BOEKE

http://groenheide.co.za/hoofstuk/fsfzcg-nooientjie-van-my-drome-1.html

Gekopieregte materiaal – Slegs vir persoonlike of opvoedkundige gebruik.

Nooientjie van My Drome

Iewers op die platteland in die 1930’s …

Deur die donker lug klief ’n bliksemstraal, en onmiddellik daarna volg ’n oorverdowende slag. Deur die klein, oop skrefie van die venster pluk-pluk die wind aan die gordyne, en ou dokter Cilliers staan op om die venster dig toe te maak. “Die mense moet tog nie vanaand lol om siek te word nie,” brom hy. “Hier is ’n vreeslike storm aan die kom.” Nog ’n harde slag, en tegelykertyd lui die telefoon skril. Hy sug: “Dan is daar nog mense wat die lewe van ’n dokter begeer."

Sy vrou kyk bekommerd deur die venster. “Jy kan nie nou uitgaan nie. Almal kan sien dat dit ’n kwaai storm gaan wees. Wag, ek sal gaan antwoord.”

Die ou man probeer om te konsentreer op die koerant voor hom. As sy vrou dan ’n leuen moet vertel, wil hy dit nie hoor nie.

“Wie was dit?” vra hy as hy haar langs hom gewaar.

“Jaap Verster, en hy sê dit is baie dringend. Ek het vir hom gesê dat jy nog nie by die huis is nie en dat ek jou ook nie terug verwag voordat die storm oor is nie. Wanneer die weer oor is, kan jy maar hoor wat die moeilikheid is.”

“Ek het ’n idee wat die moeilikheid is … dit is Erica wat bang is vir die weer, en nou het sy skielik ’n pyn op haar hart of in haar kop ontwikkel.”

“Die arme vrou,” sê mevrou Cilliers meewarig. “Sy het skynbaar heeltemal neuroties geword; maar nie een van ons kan haar veroordeel nie. Sy was so ’n lieflike meisie, en hoe lank is dit nou al dat sy so moet lê?”

“Byna drie jaar om presies te wees. Christine sal drie wees in November. Ek wonder of ek nie net by Jaap moet hoor wat dit is nie. Jy weet, dis maande laas dat ek op Fourieshoek was, en haar gesondheid mag agteruit gegaan het.”

Hy loop na die telefoon en vra vir Fourieshoek se nommer.

Jaap Verster se stem, byna onherkenbaar van vrees en aandoening, kom onmiddellik oor die draad. “Dokter Cilliers? Dokter, jy moet asseblief dadelik kom. Dis nie Erica nie, maar ’n mens se lewe is in gevaar.”

Die eerste groot druppels klink reeds soos haelkorrels op die dak, maar die dokter talm nie meer nie. Hy haas na sy slaapkamer, ruk sy kas oop om ’n reënjas en ’n ou hoed uit te haal. “Ek moes in die eerste plek maar self die telefoon beantwoord het,” verwyt hy homself. Dan aan sy vrou: “Daar het iets ernstig op Fourieshoek gebeur, maar ek kan nie verstaan waarom die man nie wil sê wat gebeur het nie. Moenie vir my wag nie, ek sal nie terugkom voordat die storm oor is nie.”

Binne enkele oomblikke is hy op die haas onrybare plaaspad na Fourieshoek. Die water stroom soos klein riviertjies oor die grondpad, en die reëndruppels hang soos ’n ondeursigtige sluier vanuit die hemel. Af en toe verlig ’n verblindende straal die deurdrenkte landskap, en dan moet die dokter nog stadiger ry sodat sy oë weer gewoond kan raak aan die flou ligkol voor hom in die pad.

Na meer as ’n uur van spanning agter die stuurwiel, sien hy die oop plaashek voor hom. Hy ry deur en met ’n sug van verligting hou hy voor die hoë klipstoep stil, voel na die verslete swart sak langs hom en klim die kliptrappies vinnig na bo. Uit die een hoek van sy oog kan hy sien dat die lig in Erica se kamer nie meer brand nie. Maar daar is nie tyd om nou oor die ongewone verskynsel te dink nie.

Hy druk die voordeur oop om ’n vlaag reën saam met hom in die gang te bring. Hy maak die deur vinnig toe, en as hy omdraai, kyk hy in die gespanne, bleek gesig van Jaap Verster. Tegelykertyd hoor hy ’n gekreun êrens in die huis.

“Kom, Dokter.” Daar is ’n toon van wanhoop in die jong man se stem. “Dit gaan al van vanmiddag af so. Lisa het nou paniekerig geword, anders sou ek u nooit laat kom het nie.”

Sonder om ’n woord te sê, laat die ou dokter hom na ’n kamer agter in die huis lei. Hy skud sy kop verdwaas as hy in die deur staan. Dan trek hy sy jas uit en oorhandig dit aan Jaap. Hy gee ’n paar bevele aan Lisa wat met oë wit van vrees voor die bed staan, dan kyk hy in die jong meisie se gesig wat nou vertrek is van die pyn.

“Hoekom het julle my nie eerder laat weet nie?” verwyt dokter Cilliers.

Jaap Verster antwoord nie. Hy staan lank stil, en sluip dan by die deur uit.

· · ·

Na twee uur het die storm bedaar, en slegs die sagte gedruis van fyn reëndruppels en die stote van ’n ligte wind is nog hoorbaar. Dokter Cilliers gaan afgemat op ’n stoel in die eetkamer sit, waar Jaap by die tafel met gevoude arms stip voor hom sit en uitstaar.

Noudat die gevaar en spanning verby is, kom alles in verband met die moeilike bevalling wat so pas verby is, vir dokter Cilliers fantasties en ongelooflik voor. Die laaste keer wat hy hier op Fourieshoek was, het hulle vir hom gesê dat Annatjie Hugo na Pretoria is om verpleegster te word. Destyds toe hulle haar van die nywerheidskool gekry het, het die prinsipale daarvan melding gemaak dat die meisie een van haar knapste leerlinge is, en dat sy vir haar eintlik iets beter beoog het as die posisie van kinderoppaster.

Die Versters was egter desperaat en het gevra om haar te kry net tot tyd en wyl sy iets beter kon vind om te doen. Maar sy het gebly, en in die twee jaar wat sy op Fourieshoek was, het almal haar leer ken as ’n skroomvallige en teruggetrokke meisie. Met die Versters se baba, Christine, was sy baie handig en betroubaar, en vir Erica het sy slaafs bedien. Maar sy het haar nooit opgedring as die Versters se gelyke nie.

Die middag toe Erica Verster vir dokter Cilliers vertel het dat Annatjie aangeneem is as leerling-verpleegster het hy opgemerk dat hy bly is om haar ontwil, maar dat Christine haar seker baie sal mis.

“Miskien,” het Erica koel en ontwykend geantwoord.

Daarna het hy baie gewonder hoe die meisie met die bleek gesiggie en donkerblou oë in die hospitaal vorder, maar dat hy haar ooit weer sou sien sou hy nooit kon droom nie … en dan nog onder sulke omstandighede!

“Dus was Annatjie nooit weg van Fourieshoek?” vra hy nou met die glans van vermoeienis in sy simpatieke ou oë, vir Jaap.

“Nee, Dokter, sy was nie, maar niemand sou dit ooit geweet het as daar nie komplikasies ingetree het nie.”

“Wie is verantwoordelik vir haar toestand?” kom die reguit vraag.

Jaap, te oorbluf en uitgeput om die skyn te bewaar, laat sy kop skuldig sak.

“En Erica weet alles?” kom dit na ’n oorwegende stilte van die ou man.

Slegs ’n knik van die kop.

“Maar, Jaap, ek verstaan nie wat julle wou doen nie. Dit is tog immers nie iets wat ’n mens kan wegsteek nie.”

Jaap lig sy kop, en vir die eerste keer kom daar ’n bietjie lewe in die grys oë. “Dis presies wat ek vir Erica gesê het, maar ek kon naderhand nie meer helder dink nie, en Erica het volgehou dat as ons die meisie na ’n inrigting stuur, of êrens anders, hulle tog oral sal wil weet wie die vader is. Nogtans het sy voorgegee dat sy self nie weet en ook nie omgee nie. Dokter, die ding het my al byna waansinnig gemaak.”

Die dokter lê ’n kalmerende hand op die jonger man se skouer.

“En, Dokter, dit het alles so skielik gebeur,” gaan Jaap voort. “As Annatjie dit maar vir my vertel het! Maar sy het nie, en ongeveer drie maande gelede het ek op ’n aand in Erica se kamer gekom, en sy het my met ’n kilheid wat my laat skrik het, gevra of ek weet dat Annatjie ’n baba verwag. Ek het gedink dat sy maar net daarop uit was om my te tart en het haar ongelowig aangestaar. Toe het sy gegrynslag en gesê dat sy dit lankal vermoed het, en eindelik die waarheid uit Annatjie gedwing het.

“Ek was stom van skok en verbasing, en toe ek Erica se onnatuurlike kalmte sien, het ek bang geword. In ’n gelykmatige stem het sy gesê dat ons vir Annatjie sou wegsteek totdat haar baba gebore is, en vir mense sou ons sê dat Annatjie weg is om verpleging te gaan leer. Na die geboorte moet Annatjie dan trap, en ons sal vir die mense verduidelik dat ons die baba aangeneem het.

“Ek kon nie glo dat Erica die waarheid praat nie en het stom na haar bly kyk. ‘Dis nie so onmoontlik soos dit vir jou mag voorkom nie,’ het sy glimlaggend gesê. ‘Almal weet dat Annatjie wag op ’n beter betrekking, en almal weet dat ek graag ’n speelmaat vir Christine wil hê, en self nooit weer kinders sal hê nie.’

“Ek het met haar probeer redeneer, maar sy het al my argumente weerlê, totdat ek self geglo het dat dit die enigste oplossing sou wees.”

Dokter Cilliers kyk peinsend na die jong man voor hom. “Julle weet natuurlik dat julle geheim by my sal bly, maar wat van Lisa en die ander mense?”

“Ons het oor alles gedink, Dokter. Lisa-hulle het ’n doodse vrees vir Erica en sal nie ’n woord rep voordat ons weg is nie. Ek het reeds ’n plaas in ’n ander distrik gekoop, en sodra Annatjie sterk genoeg is, sal ons trek.”

“En Annatjie … waar sal die arme meisie heen?”

Weer laat Jaap sy kop skuldig sak. “Die Vader weet, Dokter. Dis een sy van die saak wat ek nie met Erica durf bespreek nie.”

“En jy was haar werkgewer,” sê die dokter taktvol, “en is tot ’n sekere mate verantwoordelik vir haar.”

“Ek besef dit.” Hy kyk skielik hoopvol na die dokter. “As ek vir u, sê ’n honderd pond gee om haar voorlopig te onderhou, sal u nie probeer om vir haar êrens, waar niemand haar ken nie, ’n soortgelyke betrekking te kry nie?”

Dokter Cilliers dink ernstig na. “Miskien, Jaap, miskien. Ek dink nou reeds aan ’n suster van my wat ’n seuntjie van ongeveer sewe-agt jaar het. Die outjie is nie baie sterk nie, en die plaasskool is ’n hele entjie van die huis af. Hy is die enigste kind, en dis begryplik dat hulle hom nie nou al na ’n dorpskool wil stuur nie. Miskien sal hulle vir Annatjie neem … ” Hy hou skielik op met praat, en vervolg dan ernstig: “Maar die reëlings lyk nog vir my vergesog. In die eerste plek sou dit nie wettige aanname wees nie, en wat sal dan gebeur as sy eendag haar kind terugeis? En is sy op die oomblik heeltemal gediend met julle planne?”

Jaap skud sy kop. “Ek het haar die afgelope maande nooit gesien nie. Sy het net daar in haar kamer gebly, en ek het gevolglik nie self met haar kon praat nie, maar volgens Erica sien sy ook in dat sy geen ander keuse het nie.”

“Erica is hulpeloos,” is die dokter se volgende beswaar, “en wie sal na die baba kyk?”

“Ek het reeds ’n verpleegster gekry vir die baba, sowel as vir Christine en Erica. Sy sal kom sodra ons in ons nuwe tuiste is, en, Dokter Cilliers, hoeveel ek u ook vertrou, kan ek u nie sê waar dit sal wees nie, om begryplike redes … ”

Die dokter knik dat hy verstaan, en vra dan met ’n ongemaklike glimlaggie: “En wil jy nie weet of dit ’n dogter of ’n seun is nie? Dis ’n dogter, Jaap, en ek hoop dat julle aan haar sal vergoed vir die onreg wat haar moeder aangedoen is. En as jy my nou sal verskoon, wil ek net weer gaan kyk hoe dit met my pasiënt gaan.”

’n Paar groot, donker oë draai na hom die oomblik wat hy die deur oopmaak, en ’n wasbleek handjie tas-tas na die bondeltjie in die mandjie voor haar.

“Jy moes lankal geslaap het,” raas die dokter goedig en draai hom dan na die ou bediende wat nog met groot-oë in die hoek sit. “Gaan jy bietjie na die kombuis toe. Ek wil met die kleinnonnie praat.”

Geruisloos verlaat sy die kamer.

Op die rand van die bed gaan die ou man met die grys hare sit, en neem een van haar koue hande in sy eie. “Annatjie,” sê hy met die stemtoon van ’n vader wat met ’n eie kind praat, “jy het vir my altyd baie en lekker koffie hier op Fourieshoek gegee. Ek is baie jammer vir jou en daarom wil ek hê jy moet jou hart met my uitpraat.” Hy maak ’n vertroostende gebaar as hy sien dat daar groot traandruppels in die ooghoeke vorm. “Nee, moet nou nie huil nie. Jy was baie dapper en het ’n moeilike tyd agter die rug, maar dis nou verby, en ek glo dat jou sonde ook reeds vergewe is.”

“Dink Dokter regtig so?” vra sy met ’n bewerige stemmetjie.

Hy knik aangedaan. “Ek is oortuig daarvan, maar wat ek vir jou wil vra is of jy uit jou eie besluit het om jou babatjie af te staan?”

Nou rol die trane ongehinderd oor die bleek wange.

Tussen ingehoue snikke fluister sy: “Ek het vir mevrou Verster gesê dat hulle haar kan kry, maar toe het ek nog nie geweet hoe vreeslik lief ek vir haar gaan wees nie.”

Dokter Cilliers hou sy hand omhoog. “Wag nou, moet jou nie so ontstel nie. Jy kan haar hou as jy wil. Dit is jou kind en die besluit berus by jou.”

Ongelooflik kalm vee sy die trane met haar handpalm weg en sê vasberade: “Ek sal haar nooit hou nie, Dokter. Ek weet wat dit is om verstote en minderwaardig te voel, en my dogtertjie sal nie eendag soos ék ’n bediende van ander wees nie.”

“Die Versters is ryk en gesiene mense,” vul hy bemoedigend aan, “en hulle sal vir haar ’n goeie opvoeding en geleerdheid gee, en oor jouself hoef jy jou ook nie te bekommer nie, want jy is ’n pligsgetroue en innemende meisie, en ek dink ek het al klaar ’n werk vir jou.”

Sy lig haar op haar elmboog op en kyk hom bang aan. “Waar, Dokter? Sal die mense nie weet wat met my gebeur het nie, en sal hulle my nie verag nie?”

“Niemand sal weet nie,” belowe hy plegtig. “En nou moet jy slaap want jy het al jou ou kraggies nodig. Môre of oormôre sal ek weer kom kyk hoe dit gaan.” Spontaan lig hy haar hand en soen die bleek vingers. Dan staan hy op om vir ’n oomblik na die rooi, verrimpelde gesiggie van die pasgebore dogtertjie te kyk.

Hy loop tot by die venster en trek die gordyne weg. “Sien jy,” sê hy opgewek, “kyk hoe pragtig skyn die maan buite, en ’n paar uur gelede het daar so ’n vreeslike storm gewoed. Die storm in jou lewe is miskien ook nou verby. Lekker slaap, my kind.”

Toe hy die deur agter hom wil toemaak, roep sy hom saggies terug. “Dokter,” sê sy skamerig, “daar is net een ding wat ek graag self vir my kindjie wil gee. Toe ek nog op skool was, het ek eenkeer ’n storie gelees van ’n Italiaanse meisie wat ontvoer is. Haar ouers, die polisie en die hele Italië het naderhand na haar gesoek. Ek het gedink dat dit wonderlik moet wees om so ’n ophef van gemaak te word. Die dogtertjie se naam was Tita, en deur al die jare het ek gedink dat as ek eendag ’n dogtertjie het, ek haar Tita sal noem.”

“Haar naam sal Tita wees, al moet ek haar self doop,” knipoog hy, en trek dan die deur saggies op knip.

· · ·

Jaap sit nog in die eetkamer met sy elmboë op die tafel gestut, en sy kop tussen sy hande, maar as dokter Cilliers binnekom, staan hy dadelik op. “Dokter, alles is in orde, nè?” vra hy onrustig.

Dokter Cilliers kyk ’n oomblik onrustig na die geboë man voor hom, en dan is alles wat in hierdie huis plaasgevind het vir hom meteens weer ongelooflik. “Alles is in orde,” sê hy na ’n rukkie gerusstellend, “en ek sal weer kom, maar jy moet my vanaand een ding belowe. Dit was Annatjie se versoek dat julle haar kind Tita noem. Sal jy onthou, Jaap?”

“Tita,” herhaal Jaap. “Goed, ek sal onthou. En, Dokter,” vra hy toe die dokter sy jas neem, “u kan verstaan dat Erica nie vir u sal wil sien nie, noudat u weet … ”

“Moet jou nie daaroor kwel nie.”

Buite lyk dit soos ’n vreemde wêreld wat bestaan uit glinsterende water waarin duisende sterre en ’n volmaan weerkaats. Die jong boer bedank die dokter vir die soveelste keer, en wanneer die ouer man se motor stadig voor die groot kliphuis wegtrek, prewel hy met die wysheid uit ouderdom gebore: “Mag dit wees dat hierdie ongelukkige invalide die onskuldige kind wil aanneem met ’n edel motief.”

— HOOFSTUK 1 —

Marius de Wet fluit ’n vrolike deuntjie onderwyl hy in die lang gras rondsoek. Sedert die vorige week het hy al drie gholfballe oor hierdie draad geslaan, en vanmiddag gaan hy hulle soek. Buitendien was hy lankal nuuskierig om te sien wat aan die anderkant van die lap doringbome is wat die omgewing daar so groen en weelderig laat lyk. Maar tot dusver was daar elke middag beswaarlik tyd vir agt putjies voordat dit begin donker word het.

Vanmiddag het een van sy gereelde gholf-maats nie opgedaag nie, en hy gaan van die kans gebruik maak om die wêreld te ondersoek en na die verlore balletjies te soek. Hy kruip deur die draad en loop net ’n klein entjie voordat hy op iets hards trap. “Hier is die eerste een,” praat hy hardop met homself, “moontlik het ek die ander in dieselfde rigting verder af geslaan.”

Fluit-fluit stap hy tot by die eerste doringboom. Hy buk onder deur die lae takke, en voel die aarde sag en sponsagtig onder sy voete. Nog ’n entjie buk en koes hy vir die doringtakke, dan kom hy skielik op ’n grasbedekte, oop stuk grond. Hy hoor die gekabbel van water oor klippe, en as hy verder af stap, sien hy die waterstroom wat die groenigheid en digte grastapyt daarom verklaar.

Hy gaan staan as hy reëlmatige kloemsgeluide hoor. Hy kyk hoër op en sien ’n arm wat kort-kort van agter ’n groot klip uit beweeg om klippies in die water te gooi. Hy loop stadig nader totdat die gestalte van ’n jong meisie, wat op ’n plat klip skuins agter die groot, uitstaande klip sit, heeltemal sigbaar is.

Sy het ’n verslete donkerblou halfmasbroek en ’n verbleikte bont bloesie aan. Haar hare is swart en kort, maar lyk ongekam en asof dit deur ’n leek gesny is, en op elke lyn van haar mooi profiel kan hy onvergenoegdheid lees. Meteens besef hy dat hy op private eiendom oortree het, maar toe hy stilletjies wil omdraai, draai sy skielik haar kop in sy rigting en gluur hom vyandig aan.

“Middag, Juffrou,” groet hy verleë. “Ek … e … speel hier langsaan gholf en is agter ’n paar verlore balletjies aan … ”

Sy praat nie, en met haar oë nog steeds op hom, gryp sy driftig na ’n klippie, om dit ewe driftig in die water voor haar te gooi.

Dis ’n eienaardige mens, dink hy. Iets in die donkerblou oë tref hom … iets wat ’n rilling van herinnering deur hom stuur, om hom dan weer net so skielik te ontwyk. Snaaks dat hy op hierdie oomblik aan die afgesaagde gesegde van sy vennoot moet dink: “Ja, ek het altyd vir myself gesê sodra my praktyk begin wankel, dan kry ek vir my ’n aantreklike, ongetroude vennoot en my kop is deur, want al wat ’n moeder van ’n hubare dogter, en al wat ’n twintigerjarige is, sal dan ’n kwaal ontwikkel.” Marius het dit self naderhand begin glo, en vandag, ses maande nadat hy op Kroondorp gekom het, moet hy onverwags op ’n twintigerjarige afkom wat hy nog nie gesien het nie. Of is sy al twintig? Sy kan enige ouderdom tussen sestien en ’n paar in die twintig wees. Die parmantige en tog treurige gesiggie lyk soos dié van ’n kind, maar elke lyn van haar lenige liggaam verraai volwasse vroulikheid.

“Wie is jy?” vra sy onverwags onderwyl hy haar takseer.

Hy loop nader en gaan leun teenaan die klip waaragter sy sit. “My naam is Marius de Wet,” antwoord hy eenvoudig. “Wat is joune?”

“Ek is Tita Verster,” antwoord sy uitdagend, “en moenie maak of jy nog nie van my gehoor het nie. Ek weet jy is ’n predikant wat vir my wil kom preek, of ’n onderwyser wat hoop dat ek weer skool toe sal gaan!”

“’n Onderwyser?” Marius lag. “Moet my nie so beledig nie. Ek het die pes aan onderwysers; hulle het my blou geslaan.”

Die leuen het die gewenste uitwerking, want daar kom dadelik belangstelling in die blou oë.

“Het hulle jou ook geslaan? En ek het altyd gedink dat hulle spesiaal op die aarde gesit is net om my te haat.”

“Om jou te haat?” vra hy verbaas. “Ek kan my kwalik voorstel dat iemand so ’n mooi meisie soos jy kan haat.”

Sy lag ’n kort senuweeagtige laggie, dan sê sy verwytend: “Jy spot met my. Ek weet ek is lelik. En omdat jy met my spot, haat ek jou net soos ek al die ander mense haat.”

Sag en kalm antwoord hy: “Dis jammer dat jy my haat, want ek hou van jou, en ek het nie gespot toe ek gesê het dat jy mooi is nie. Want jy is werklik vir my baie mooi.”

Sy spring op, kyk hom reguit in die oë en eis met twee vingers in die lug: “Sweer dit?”

Plegtig, met twee vingers omhoog, sê hy: “Jy is vir my mooi.”

Sy glimlag. Die somberheid verdwyn uit haar oë, en hy kan nie help om haar reëlmatige, wit tande op te merk nie,

“Ek het sommer gejok,” erken sy dan. “Ek haat jou nie, en jy het vir my ’n mooi naam … Marius … Marius,” herhaal sy mymerend. “Ja, Marius is ’n baie mooi naam, en jy is die enigste mens hier op Kroondorp van wie ek hou.”

Marius skud sy kop. “Ek glo jou nie. Daar is baie mense van wie jy hou, maar jy is vanmiddag om een of ander rede sommer omgekrap.” Hy merk die verdriet wat soos grys rook terug in haar oë kruip, en dan vra hy opgewek: “Waar bly julle?”

“Daar … doer op die koppie,” beduie sy met ’n stomp vingernael.

Hy kyk in die rigting van die netjiese opstal, waar hy al dikwels verby gery het. Daardie huis en hierdie meisie hoort nie bymekaar nie. Sy is besig om die waarheid te versin, of anders werk sy daar, want ten spyte van die mooi gelaatstrekke en weëmoedige oë wat hom na iemand laat verlang, het sy die voorkoms van ’n bediende of ’n weeskind.

Hy kyk tersluiks na haar en voel meteens ’n nuwe toegeneentheid teenoor haar. Soos ’n mens teenoor iemand voel wat eensaam is.

“Dis snaaks dat ek jou nog nooit op die dorp gesien het nie?”

“Ek gaan nie meer dorp toe nie.”

“Hoekom nie?”

“Ek hou nie van die mense nie.”

Die kind het ’n kompleks, dink hy. Sy hou van niemand nie, en niemand hou van haar nie. Sy is vyandiggesind teenoor die hele wêreld, en tog het hy met ’n paar taktvolle woorde haar vyandigheid uit die weg geruim. Ander mense se sake het hom nog nooit geïnteresseer nie, maar hierdie meisie wat so naïef soos ’n kind praat, prikkel sy nuuskierigheid.

Nou glimlag sy effens, asof sy aan iets aangenaam dink. “Ek het ’n blikkie vol van daardie wit balletjies,” erken sy sonder om na hom te kyk. “Omtrent elke dag tel ek een op wat die mense deur die draad slaan. As jy hulle graag wil hê, sal ek hulle vir jou bring.”

Hy glimlag. “Baie dankie, ek wil hulle graag hê. Hoeveel vra jy vir hulle?”

“Ek gee hulle vir jou present, want ek speel tog nie daarmee nie.”

“Nou goed dan, dis nou te laat om hulle te gaan haal, maar ek sal môre weer hierheen kom … as dit nie te veel moeite vir jou is nie.”

“Ek kom elke dag,” sê sy.

· · ·

As Marius in die dorp kom, gaan hy by die kafee aan om ’n toebroodjie te koop. Die eienaar verneem vriendelik of hy lekker gholf gespeel het. Hy knik ingedagte.

“Ken jy die Versters wat daar naby die gholfbaan woon?” vra hy.

Basil krap sy kop. “H’m … is nie Verster nie … die Oberholzers bly daar. Maar mevrou Oberholzer was eers  Verster … ”

“Is die meisie met die snaakse hare mevrou Oberholzer se dogter?”

Met ’n waai van die hand en ’n suur gesig roep Basil uit: “Daai vieslike kind! Hulle sê sy is, maar ek weet nie waar sy vandaan kom nie, want die ander meisie wat in die Kaap is, is ’n regte lady.”

“Wat doen sy dan, Basil?” vra Marius nuuskierig, “dat jy haar so aaklig vind?”

“Dokter! Wat het daardie kind nog nie aangevang nie? Sy het altyd hier by my kafee verbygeloop en haarself gehelp met die vrugte wat hier voor in die kassies staan, en as ek dan uitgaan, steek sy haar tong vir my uit en hardloop weg.”

“Nee!” Marius skud sy kop ongelowig, en betaal vir die toebroodjie sonder om verder uit te vra.

· · ·

Maar die volgende oggend verneem hy ook by dokter Van Wyk na Tita Verster, en net soos die kafeeman, kry dokter Van Wyk ’n uitdrukking van afkeer op sy gesig toe hy haar naam hoor. “Sy’s ’n onmoontlike mens! Ek moes op ’n keer, nadat sy uit ’n boom geval het, haar arm ondersoek, en toe ek daaraan raak, sal sy my nie sowaar byt dat die bloed loop nie! Cronje, die prinsipaal, het my vertel dat hulle haar ouers gevra het om haar uit die skool te neem, want sy het vir geen onderwyser ontsag gehad nie, en het die kinders geslaan as hulle net na haar kyk.”

“Ek het haar gister daar naby die gholfbaan raakgeloop,” sê Marius peinsend, “en met die eerste oogopslag kon ek sien dat sy anders as ander meisies is. Sy het vir my diep ongelukkig gelyk … aanhoudend klippies in die water gegooi, asof sy oorlog maak met die water. Daar moet tog ’n rede wees vir haar opstandigheid?”

“Miskien. Daar was gerugte dat haar moeder met haar geboorte verlam geraak het. Toe hulle hier gekom het, was die vrou bedlêend, maar later is sy na Londen vir behandeling, en sy het gesond teruggekom. Kort daarna het die weer haar man doodgeslaan, en sy is met Oberholzer getroud. Ek weet nie of dit waar is nie, maar die mense wat daar gewerk het, vertel dat die vrou self gesê het dat sy die kind haat omdat haar koms veroorsaak het dat sy jare aan ’n bed gekluister moes bly. Toe die mense egter die dogtertjie leer ken, kon almal insien waarom selfs haar eie moeder geen geduld met haar het nie.”

Marius luister aandagtig. “Is ’n skuldkompleks nie dalk die oorsaak van haar gedrag nie?”

Dokter Van Wyk glimlag asof die saak hom nie baie aangaan nie. “Al wat ek weet is dat sy ’n probleemkind is, en dat ek bly is dat sy nie my probleem is nie.”

· · ·

Dwarsdeur die dag dink Marius kort-kort aan wat hy van die buitengewone meisie verneem het. Hy is vaag teleurgesteld, maar kan tog nie glo dat sy werklik so afstootlik is as wat almal wil voorgee nie. Dit is duidelik dat sy min aandag ontvang, en ook geen aandag aan haarself bestee, want hy onthou hoe verkreukeld haar klere gelyk het, en hoe stomp en onversorg haar naels was. En tog is daar iets in haar wat hom aantrek. Elke keer as hy aan haar dink dan kry hy weer die gevoel dat hy iemand ken wat soos sy lyk, maar sodra sy verbeelding die beeld van daardie iemand wil vasgryp, dan vervaag dit weer plotseling, soos ’n wysie of ’n naam wat jy gehoor het, maar nie kan onthou nie.

· · ·

Dit was byna half-ses toe Marius die middag uit die spreekkamers kom, maar as hy op die sypaadjie uitstap, onthou hy dadelik sy belofte. Hy voel moeg en warm, maar hy wil vir Tita graag weer sien. Miskien as hy haar lewende beeld weer voor hom sien, sal dit hom te binne skiet aan wie sy hom herinner.

Wanneer hy egter op die plek kom waar hy haar die vorige middag ontmoet het, is sy nie daar nie. Hy loop tot by die groot klip waaragter sy gesit het en sien dat die blikkie met gholfballe op die plat klip staan. Onder die blik is ’n briefie, en as hy dit oopvou, is sy eerste gewaarwording een van verbasing vir die pragtige handskrif.

“Liewe Marius,” lees hy. “Ek het ’n potlood en papier saamgebring, omdat ek sommer geweet het dat jy nie hier sal wees nie. Ek wag al van vroeg af, maar ek is nou moeg en wil eers gaan kyk na die vark wat verlede week kleintjies gekry het. Ek sit jou present hier neer in geval jy kom, maar as jy nie baie haastig is nie, moet jy ’n rukkie hier wag, want ek kom nou-nou terug. Groete, jou vriendin, Tita.”

Hy glimlag en steek die briefie in sy sak. Hy gaan dan op die plat klip sit, maar na vyf minute besluit hy om maar te loop. Net toe hy wil opstaan, sien hy haar deur die bome kom. Sy het nog die verslete halfmasbroek aan, maar haar hare lyk netter, en sy het ’n skoon, geblomde bloesie aan. Sy is duidelik verbaas toe sy hom sien, maar hy kan ook die blye verrassing in haar oë lees.

“Hallo,” groet hy. “Ek is jammer dat ek laat is, maar ek kon nie vroeër wegkom nie.”

Sy glimlag.

Meteens weet hy nie wat om meer te sê nie. Sy is so vreemd stil en ooglopend verbouereerd. Dan val sy oog op die blikkie met die gholfballe. “Baie dankie hiervoor,” sê hy, “en, Tita, het iemand al ooit vir jou gesê dat jy baie mooi skryf?”

Sy gaan plat op die klip sit, trek dan haar skoene sonder seremonie uit en steek haar voete in die water. “Ek weet, ek het die mooiste in ons klas geskryf,” antwoord sy eindelik.

Ongenooid gaan hy agter haar op die gras sit. “Tot watter standerd het jy geleer?” vra hy.

“Standerd nege.”

Hy fluit asof verbaas. “So naby matriek! Hoekom het jy toe nie maar deurgedruk nie?”

Haar gesig word strak. “Ek het ’n pes aan die skool gehad.”

Sy sê dit met soveel drif dat Marius wonder of hy nie nou ’n stap in die verkeerde rigting geneem het nie. “Hoekom?” waag hy dit tog eindelik.

“Sommer.” Haar antwoord is kortaf. Hoe kan sy vir hierdie vreemde man vertel van alles wat sy op skool moes verduur het. Van die vrees daardie eerste dag toe hulle die skoolhekke binnegery het. “Hier sal hulle jou reg slaan, juffroutjie,” het haar ma voorspel. Sy het na die groot, rooi gebou gekyk wat soos ’n dreigende monster voor hulle gestaan het en gewens dat sy moet doodgaan voor hulle haar daarin toesluit. Toe was hulle in ’n klein kamertjie saam met ’n man met ’n rooi gesig en klein blou ogies, wat nie saam met sy lippe gelag het nie toe hy sê dat haar suster ’n soet en gehoorsame kind is. Toe het haar ma vir hom vertel dat sy stout is. “Moet nie die roede spaar nie,” het haar ma gesê. Sy het nie verstaan wat dit beteken nie, maar op die manier wat die man na haar gekyk het, het sy geweet dat sy nog ’n vyand bygekry het. Maar sy sou haar verdedig, want sy het al geleer om haar teen Christine te verdedig. “Kom, moenie so kwaad lyk nie,” het die man gesê. “As jy net vir ons luister … ” Hy het ’n arm na haar uitgesteek, maar voordat hy aan haar kon vat, het sy omgespring en gevlug. In die deur het sy haar teen ’n lywige juffrou vasgeloop. Die juffrou het haar aan die arms vasgehou en teruggedwing, en toe het sy die deur toegemaak. Haar eerste pak slae by die skool het sy daardie heel eerste dag van haar ma in die teenwoordigheid van die prinsipaal gekry. En vanaf daardie oomblik, die eerste dag in ’n onbekende buitewêreld, was almal, net soos by die huis, haar vyand.

Marius wens dat hy die gedagtes agter daardie strak gesig kan lees. “Tita,” sê hy sag, “het jy al ooit probeer om van mense te hou?”

Sy antwoord nie.

“Jy hou van my, nè?”

Sy knik sonder om na hom te kyk.

“En weet jy waarom hou jy van my? Omdat ek van jou hou. ’n Mens kan voel as iemand van jou hou, en daarom sal al die mense van jou hou as jy van hulle hou.”

’n Vreugdelose glimlaggie sprei stadig om haar lippe. “Dink jy so?” vra sy skepties.

Skielik spring hy vinnig op en kom langs haar hurk. “Tita,” versoek hy dringend, “glimlag weer so … so met ’n fronsie.”

“Hoekom?” vra sy verbaas en die uitdrukking op haar gesig verander heeltemal.

Hy gaan plat op die klip langs haar sit. Daardie beeld wat byna vorm aangeneem het, het hom weer ontwyk. “Het jy al ooit gevoel,” vra hy asof hy met iemand met gelyke begripsvermoë praat, “dat jy iemand ken, al weet jy dat dit nie moontlik is dat jy daardie persoon al gesien het nie? Jy assosieer sekere gebare of woorde van die persoon met ’n aangename of onaangename herinnering?”

“Ek weet,” onderbreek sy sy mymergang. “Ek kan dit nie in die woorde sê wat jy dit sê nie, maar ek verstaan wat jy bedoel. As jy met my praat, dan laat dit my ook aan iemand dink; iemand wat miskien ook vir my gesê het dat ek moet probeer om van mense te hou. Ek dink dit moet my eie pa wees. Ek kan nie onthou hoe hy gelyk het nie, maar ek onthou dat iemand al met my mooi gepraat het.”

Onderwyl sy praat het Marius al hoe meer onder die indruk gekom van hoe min simpatie sy in werklikheid ken. Sy kan slegs één persoon onthou wat ooit met haar mooi gepraat het.

“En jy laat my aan iemand dink,” sê hy na ’n rukkie, “en jy kan tog nie my ma gewees het nie.”

Onverwags skater sy dit uit van die lag. “O, nou het jy ’n snaakse ding gesê.” Sy lag so hartlik dat hy moet saam lag. Dan het sy ’n sin vir humor ook, dink Marius, en meteens weet hy dat hy liewer met haar sal wil gesels as met enige ander meisie op Kroondorp.

Sy is naïef, maar sy is intelligent, en hy kan voel dat sy hom vertrou en hom glad nie meer as ’n vreemdeling beskou nie. Impulsief skuif hy nader aan haar en lê sy hand op haar arm. “Tita, vertel my van jouself, enigiets, wat jy bedags doen, en hoe julle huis lyk, en waaraan jy dink as jy alleen is. Maak asof jy alleen is en hardop met jouself praat.”